Er wordt hard gewerkt aan de toekomst van het Groene Hart. Er liggen investeringsagenda’s, gebiedsprogramma’s en toekomstvisies. De komende maanden wordt bovendien gewerkt aan een nieuw Bestuursakkoord Groene Hart, precies op het moment dat provincies en gemeenten zich voorbereiden op een nieuwe bestuursperiode. Dat lijkt goed nieuws. Toch ontbreekt er iets wezenlijks.
Wie de afgelopen jaren de ontwikkelingen heeft gevolgd, ziet een indrukwekkende hoeveelheid plannen. Er is nagedacht over water, landbouw, natuur, recreatie, woningbouw en energie. Er zijn kaarten gemaakt, scenario’s doorgerekend en bestuurlijke afspraken voorbereid. Maar een landschap verandert niet door plannen alleen. Ook in de recente stikstofbrief heeft het Kabinet het Groene Hart als een van de prioritaire gebieden met ook een impulsbudget aangewezen. Veel kansen en aanknopingspunten voor het Groene Hart die Stichting Groene Hart wil benutten.
Het Groene Hart wordt elke dag gemaakt door de mensen die er wonen, werken en ondernemen. Door boeren die investeren in een toekomstbestendig bedrijf. Door bewoners die zich inzetten voor hun omgeving. Door natuurorganisaties, energiecoöperaties, ondernemers en vrijwilligers die het gebied kennen en er verantwoordelijkheid voor nemen. Juist die partijen staan nog te vaak aan de zijlijn. Ze mogen reageren als de plannen er al liggen, terwijl hun kennis, ervaring en netwerk veel eerder van waarde kunnen zijn. Participatie is belangrijk, maar echte betrokkenheid ontstaat pas wanneer je samen eigenaar bent van de opgave. En die opgave voor het Groene Hart is groot.
Het Groene Hart staat onder druk. Bodemdaling, waterbeschikbaarheid, biodiversiteitsherstel, de toekomst van de landbouw, woningbouw en de energietransitie vragen allemaal om ruimte. De tijd dat deze vraagstukken afzonderlijk konden worden opgelost, ligt achter ons. De kwaliteit van het Groene Hart hangt steeds meer af van slimme verbindingen tussen al die belangen. Dat vraagt om iets anders dan een akkoord tussen overheden. Het vraagt om een maatschappelijke agenda. Een agenda waarin overheden, terreinbeheerders, agrarische collectieven, ondernemers, bewonersinitiatieven en maatschappelijke organisaties samen bepalen welke keuzes nodig zijn en wie daar verantwoordelijkheid voor neemt. Niet als insprekers, maar als partners.
Dat is geen idealisme. Het is ook de meest kansrijke route. Gebiedsontwikkeling slaagt alleen wanneer mensen zich herkennen in de keuzes die worden gemaakt en bereid zijn daar zelf aan bij te dragen. De actualisatie van het Bestuursakkoord biedt daarvoor een unieke kans. Niet om opnieuw te beschrijven hoe belangrijk het Groene Hart is. Daar is iedereen het inmiddels wel over eens. Maar om een nieuwe stap te zetten in de manier waarop we samenwerken. Want de toekomst van het Groene Hart laat zich niet vastleggen in een bestuursovereenkomst alleen.
Die wordt uiteindelijk geschreven door iedereen die zich verantwoordelijk voelt voor dit bijzondere landschap. Misschien is het nieuwe Bestuursakkoord pas echt geslaagd als het niet alleen door bestuurders wordt gedragen, maar ook door de samenleving.
Alex Ouwehand, Secretaris Stichting Groene Hart
