door Wil Ligthart

Sinds de zomer van 2025 ben ik vanuit het WBL bestuur steeds meer betrokken geraakt bij het onderwerp Amerikaanse rivierkreeft: wat is er, wat kunnen we, willen we, moeten we met dit prachtige (want dat is het) maar voor onze sloten desastreuze dier? In het begin was dat voornamelijk kennis verzamelen en opdoen. Daaruit bleek dat er in de afgelopen tien jaren veel onderzoek is gedaan en dat er nog steeds geld beschikbaar is voor onderzoek en pilots zoals voor hoe een bepaalde manier van beheer en bestrijding uitwerkt op het ecosysteem. Hierbij valt op dat het leeuwendeel van de aandacht en onderzoeksgelden gaat naar de waterschappen, die het inzetten voor een oriëntatie op voor het waterschap belangrijke wateren en oevers. Aan de boerensloot wordt tot op heden nauwelijks aandacht geschonken, ofschoon hier dringend behoefte aan is.

Bij mij ontstond het beeld dat er geen organisatie is die de kar trok om ook voor de boerensloot een oplosrichting te gaan zoeken. Daarom heb ik zelf maar het initiatief genomen om een plan uit te werken en dat getest te krijgen. Hier volgt een korte eerste beschrijving, in het WBL Magazine mei 2026 zal een uitgebreide versie worden opgenomen.
Dat de aanpak van deze exoten (er zijn in Nederland al 8 soorten uitheemse rivierkreeften) complex is, dat weten we inmiddels. Je wilt uiteindelijk dat waar nu het ecosysteem vaak volledig verstoord is (rivierkreeften laten weinig over van de flora en fauna die thuis hoort in onze sloten), er een nieuw evenwicht komt. Daarin hebben planten als krabbenscheer, amfibieën als kikker en pad, vissen en allerlei andere inheemse soorten planten en dieren weer een plek gevonden, al dan niet samen met de rivierkreeften. Want dat die niet meer verdwijnen weten we inmiddels zeker. Om daar te komen moet je stevig ingrijpen en de dichtheid (aantal kreeften per vierkante meter) verlagen tot ruim beneden 1 rivierkreeft per m2. Tegelijkertijd wil je natuurlijke vijanden van de rivierkreeft, zoals roofvissen (paling, snoek, …) en vogels (aalscholver, reiger, …) kansen geven om veel kreeften te gaan vangen. Natuurvriendelijke oevers helpen daarbij. Er wordt nu, vooral door waterschappen, op allerlei plekken in Nederland getest welke aanpak succesvol is wat de kosten daarvan zijn. Als WBL proberen we om ook in de Lopikerwaard een pilot te krijgen.

Omdat de exotische rivierkreeften en de Chinese wolhandkrab anders dan alle andere exoten niet zijn gereglementeerd via de Omgevingswet maar via de Visserijwet, gelden hier de regels van de binnenvisserij. Alleen beroepsvissers (en onderzoekers) mogen ze vangen. Daarvan zijn er niet veel meer over in Nederland en de meesten vissen liever op paling en andere vissoorten. Ook is er (nog) geen steunprogramma voor de vissers. Het vissen op rivierkreeften dekt nauwelijks de kosten, je kunt er beslist niet van leven.
In vergelijking met het domein van de waterschappen is dat van de boerensloot nog extra complex. Het water is niet van een grote eigenaar (zoals waterschap of natuurbeschermingsorganisatie), maar van vele eigenaren. Om te mogen vissen heb je van elke eigenaar een vergunning nodig. Dat is voor vissers vaak ondoenlijk. Bovendien zijn boerensloten niet altijd goed toegankelijk en ook niet altijd diep genoeg voor de korven of fuiken waarmee rivierkreeften worden gevangen.
In ons plan dat inmiddels is gemaakt voor de boerensloten is daarom gekozen om te bepleiten dat de Agrarisch Collectieven een belangrijke rol krijgen tussen de overheid (subsidieverstrekker), de boeren (landeigenaren) en de vissers. Het idee is dat vissers een vergoeding krijgen voor het uitvoeren van natuurbeheersmaatregelen (het verminderen van de aantallen kreeften) en boeren voor het beheer van oevers en sloten. Dit plan gaan we de komende tijd onder de aandacht brengen van betrokken overheden en influencers.

Wie zijn “we”?
De rivierkreeften die de afgelopen jaren zijn gevangen blijken een mooi product te kunnen vormen voor restaurants: regionaal product, vrij levend in de omgeving, gevangen met als oogmerk hulp aan het ecosysteem en daarnaast smaakvol en zeer presentabel (vooral de Rode Amerikaanse rivierkreeft). Een van de voortrekkers die de kreeften inzamelen, verwerken en aan restaurants en groothandelaren leveren is CrawFish Farm Holland. Met hen werk ik samen aan de uitrol van de plannen. Omdat naar verwachting de komende jaren de hoeveelheden gevangen rivierkreeft te groot worden voor de restaurants, heb ik ook gezocht naar een bedrijf dat een pelmachine kan ontwikkelen en inzetten zoals dat voor Hollandse garnalen wordt gebruikt. Als dat tegen concurrerende kosten kan is er een serieuze kans om de gepelde kreeftjes die nu bij de supermarkt te koop zijn en hoofdzakelijk uit China komen, te vervangen. Zo kan de exotische rivierkreeft mogelijk een nuttige functie in de voedselketen krijgen en maken we van de nood een deugd.

Als WBL bestuur zijn we uiteraard erg benieuwd wat er in onze Lopikerwaard nodig en mogelijk is. Daarom bereiden we een subsidie aanvraag voor samen met Agrarisch Collectief Lopikerwaard om een pilot studie te krijgen die de focus heeft op de boerensloot in de Lopikerwaard.

Wordt vervolgd….
Wil Ligthart